Schrift 274 Tobit • jaargang 46 • nummer 5 • december 2014

Schrift 274 Tobit
jaargang 46 • nummer 5 • december 2014

Ten geleide

‘Duiven op zolder houden’ betekende in de zeventiende eeuw zoveel als ‘hoeren onderdak verlenen’. De schilder Abraham Bloemaert plaatst een grote duiventil prominent in het midden van zijn schilderij ‘Landschap met Tobias en de engel’. Vier bomen schragen het grote houten gevaarte. Het vraagt nauwkeurig observeren om op de achtergrond de engel Rafaël en Tobias met – jawel – zijn hond te ontdekken. Een mogelijke uitleg van het schilderij is dat Rafaël Tobias behoedt voor onkuisheid. In de schilderkunst van de zeventiende eeuw is het heel gebruikelijk bijbelse taferelen in een eigentijdse omgeving te situeren. De tentoonstelling ‘Thuis in de Bijbel’, afgelopen voorjaar in het Catharijneconvent, illustreerde dit op boeiende wijze. Het boek Tobit is een spannende familiegeschiedenis, doorweven met burenruzies en ‘scènes uit een huwelijk’. Alles verloopt niet altijd even vlekkeloos tussen Tobit en zijn vrouw Anna. De aartsengel Rafaël speelt als gids en beschermer van zoon Tobias een hoofdrol in het verhaal. Hoe veranderde overigens het beeld van engelen in het latere jodendom? En wat was hun aanzien in de middeleeuwen? Het kwaad dat in het verhaal moet worden verdreven, wordt gepersonifieerd door een indrukwekkende demon die luistert naar de naam Asmodeüs. Waar komt deze demon vandaan? En is hij wel echt te verdrijven?

Het kleine bijbelboek Tobit is geen onbetekenende novelle, maar veeleer een pamflet voor een waarlijk joodse levenswijze. De oorspronkelijke tekst is in het Aramees of het Hebreeuws geschreven. Het boek had alles mee om in de canon te worden opgenomen, maar toch gebeurde dit niet …

Tobit, een kleurrijk boek dat tot de verbeelding spreekt en al menige kunstenaar heeft geïnspireerd. Deze aflevering van Schrift wil ook u als lezer uitnodigen het boek opnieuw te lezen en het verhaal tot u te laten spreken.

Lut Callaert, redactiesecretaris

Inhoud

Panc Beentjes ‘Een leven lang rechtvaardig en oprecht’ 147
Wout van Bekkum Rafaël, een engel Gods 152
Harm van Grol Scènes uit een huwelijk 157
Gerrit Vreugdenhil Asmodeüs, demon bij uitstek 158
Harm van Grol Joods leven in de diaspora 163
Karolien Vermeulen Tobit: een obscuur kantje? 168
Gerard van Broekhuizen Tobit in beeld 173
Harm van Grol Boekbespreking 178
  pdf Index jaargang 2014 (30 KB) 179
Gerard van Broekhuizen Naschrift: Tobit verbeeld 180

Uit elk nummer van Schrift wordt één artikel gratis ter downloading aangeboden. Voor dit nummer is dat Joods leven in de diaspora van Harm van Grol. Hier kunt u dit artikel downloaden:  pdf Harm van Grol, 'Joods leven in de diaspora' (540 KB)