Schrift 275 Tekst als nomadeSchrift 275 Tekst als nomade 
jaargang 47 • nummer 1 • februari 2015

Ten geleide

Iemand ‘zonder vaste woon- of verblijfplaats’ is marginaal, een zwerver, vaak ongewenst. Dat was ooit geheel anders. Jagers, verzamelaars en herders van nomadische culturen trokken rond en verbleven kortstondig op plaatsen waar voedsel en veiligheid te vinden waren. Een vaste woonplaats kenden ze niet. Hun identiteit ontleenden ze niet aan hun adres, maar aan hun voorouders of de stam waartoe ze behoorden.

In het oude Israël kenden teksten evenmin een ‘thuis’. Ze kregen geen ISB-nummer en werden niet geïdentificeerd door een auteur en een jaartal. Anonieme schrijvers bewerkten teksten en pasten ze aan naar eigen inzicht en be- hoefte. Het is zelfs de vraag of oorspronkelijke teksten en latere versies van el- kaar onderscheiden kunnen worden. Toch vormt dit onderscheid de basis voor de visie dat de bijbelexegeet de oorspronkelijke teksten in hun oorspronkelijke historische context bestudeert, en de receptiehistoricus zich richt op latere versies van de teksten en hun betekenis in latere contexten.

Heeft er ooit een oorspronkelijke versie bestaan van de teksten die we vandaag kennen? Kunnen we een bepaalde plaats en tijd aanwijzen waarin een bijbeltekst werd afgerond, het compositieproces werd voltooid en het kopieerproces begon?

Gilles Deleuze, een Franse filosoof, heeft het zogenoemde ‘nomadische denken’ geïntroduceerd om recht te doen aan de verscheidenheid in tijd, plaats en auteurs. Misschien kan de tekst beter worden gezien als een nomade, rondtrekkend, zonder oorsprong en zonder einde. De tekst is op geen enkel moment in de geschiedenis werkelijk thuis, maar zoekt een onderkomen en vindt dat bij de lezers door vele eeuwen heen en op vele plaatsen. Maar wie bepaalt dan wat de tekst te zeggen heeft? Is dat de tekst zelf, of is die overgeleverd aan de lezers en interpreten?

Waar we ze ook tegenkomen, teksten zijn niet thuis. Ze trekken rond.

Lut Callaert, redactiesecretaris

Inhoud

Jacques van Ruiten Genesis 6 en receptiegeschiedenis   3
Bénédicte Lemmelijn Op zoek naar de oorspronkelijke tekst 10
Meindert Dijkstra Zondvloed op drift 16
Huub van de Sandt Doop in de Didachè 21
Eveline van Staalduine-Sulman David en Goliat in de joodse receptiegeschiedenis 26
Gert-Jan van der Heiden Rondzwervende betekenissen. Interpretatie tussen tekst en lezer 31
Yvonne van den Akker-Savelsbergh Boekbespreking 35
Gerard van Broekhuizen Naschrift: Chouchani 36

Uit elk nummer van Schrift wordt één artikel gratis ter downloading aangeboden. Voor dit nummer is dat Rondzwervende betekenissen van Gert-Jan van der Heiden. Hier kunt u dit artikel downloaden:  pdf Heiden, Gert-Jan van der: Rondzwervende betekenissen (79 KB)