Schrift 282 Elia, Ezra en het fanatismeSchrift 282 Elia, Ezra en het fanatisme
jaargang 48 • nummer 3 • juni 2016

Ten geleide

‘Sinds de bevrijding in 1944 zag Parijs niet meer zo’n grote demonstratie: naar schatting twee miljoen mensen. In andere Franse steden demonstreerden nog eens 1,7 miljoen mensen. Daarmee gaf de Franse Republiek een indrukwekkend antwoord op de terreur van het religieus fanatisme’, aldus de Volkskrant, 11 januari 2015. Volgens Van Dale zijn fanatici ‘bezield door een blinde ijver voor een geloof of een idee’, en de excessieve, kritiekloze ijver van de persoon of de groep in de toewijding tot een religie is kenmerkend voor het religieus fanatisme.

In deze aflevering van Schrift onderzoeken we de interessante vraag of het religieus fanatisme een onontkoombaar gevolg is van het monotheïsme. In het Oude Testament lezen we over JHWH als een na-ijverige God die geen andere goden naast zich duldt. Traditioneel wordt de jaloersheid van God in verband gebracht met het verbond, en ze is dus een teken van de hechtheid van Gods band met Israël. Dit type monotheïsme ligt aan de basis van het religieus geïnspireerde geweld waarvan Elia en Ezra iconen zijn. Als een onvervalst IS-terrorist slacht Elia achthonderdvijftig profeten van Baäl af. Is dit geweld historisch te verklaren? Ezra ontbindt de gemengde huwelijken van zijn volksgenoten en stuurt de allochtone vrouwen terug naar huis. Is Ezra werkelijk bevangen door schuld en angst, de motor van zijn revolutionaire standpunten? Beiden laten zich inspireren door een rechtlijnig monotheïsme: geen andere God dan JHWH alleen. Maar hoe worden de daden van Elia en van Ezra door de verteller geduid? Het bijbelboek Ezra (en ook het boek Nehemia) weerspiegelt de periode van de Perzische overheersing in Jeruzalem en omgeving . In beide boeken zijn sporen van conflicten te vinden. De vraag is wie de partijen in die conflicten waren en waarover men het oneens was.

In de laatste decennia is er binnen kerk en theologie een merkbaar onbehagen ontstaan over geweldsteksten in de Bijbel. Heeft de notie van de jaloerse God nog betekenis in deze pluralistische tijd, waarin we andere godsdiensten in hun waarde willen laten? Blokkeert de recente en actuele geschiedenis voor ons de werkelijke boodschap van de teksten? Of kunnen we er wellicht toch toe doordringen?

Lut Callaert, redactiesecretaris

Inhoud

Bob Becking Mensen, groepen, conflicten 75
Harm van Grol De slager – Elia’s heilige oorlog 80
Bart Dubbink JHWH’s commitment 86
Harm van Grol De mollah – Ezra’s angst 91
Erik Borgman Geen daden maar woorden. Bevrijding bij Elia en Ezra 96
Sam Janse Hoe gewelddadig is de Ene? Over monotheïsme en geweld 102
Gerard van Broekhuizen Naschrift: Elia – Ezra – exclusief 108

Uit elk nummer van Schrift wordt één artikel gratis ter downloading aangeboden. Voor dit nummer is dat Hoe gewelddadig is de Ene? Over monotheïsme en geweld van Sam Janse. Hier kunt u dit artikel downloaden:  pdf Janse, Sam: Hoe gewelddadig is de Ene? Over monotheïsme en geweld (291 KB)