Schrift 283 Metamorfosen van het paradijs - jaargang 48 • nummer 4 • september 2016Schrift 283 Metamorfosen van het paradijs
jaargang 48 • nummer 4 • september 2016

Ten geleide

Eind vijftiende eeuw ontdekte Columbus Zuid-Amerika. Hij dacht niet alleen dat hij in Azië was, maar ook dat hij het aards paradijs had gelokaliseerd. Marco Polo meende echter al begin veertiende eeuw te weten dat de tuin van Eden in de buurt van China gelegen moest hebben.

Het woord ‘paradijs’ stamt vermoedelijk uit het Oosten. De Griekse schrijver Xenophon noemde de prachtige parken van de Perzische koningen paradeisos. In de Septuagint vinden we dit woord als vertaling voor het Hebreeuws gan, tuin van Eden.

‘Metamorfosen van het paradijs’ onderzoekt hoe beelden en concepten van de tuin van Eden in de loop van de tijd nieuwe inhoud hebben gekregen. De bijbelse voorstellingen van het paradijs zijn zelf al transformaties van de goddelijke tuinen in het oude Nabije Oosten. Kleitabletten uit Ugarit bevatten een oude mythe over Adam, en op een zegel uit Cyprus vinden we de wellicht oudste afbeelding van Adam, Eva en de slang. De eerste twee hoofdstukken van het bijbelse scheppingsverhaal bevatten nogal wat tegenstrijdigheden en vormden voor de rabbijnse geleerden teksten vol moeilijkheden, maar ook met mogelijkheden. Het is boeiend de mogelijke oplossingen te verkennen, waarvan sommige een heel moderne inslag hebben. Vroegchristelijke denkers stelden zich eveneens vragen bij de tekst van het paradijsverhaal. In het Geheime boek van Johannes, geschreven omstreeks het einde van de tweede eeuw, lezen we christelijke antwoorden en radicale conclusies van auteurs uit die tijd. Kortom, een tegendraadse lezing. En hoe wordt in de islam over het concept paradijs gedacht? Het is een plaats van geluk en genot, waarbij de daar aanwezige maagden een niet onaanzienlijke rol spelen. Welke functie ze vervullen, hoeveel het er zijn en of ze daadwerkelijk gereserveerd zijn voor martelaren, zijn echter vragen waarop het antwoord niet zo eenvoudig is.

De kracht van het paradijsverhaal zit in het vermogen vele metamorfosen te ondergaan, gedaantewisselingen onder invloed van wisselende visies op wat God van mensen wil. De auteurs van dit nummer van Schrift gaan daarop dieper in.

Lut Callaert, redactiesecretaris
 

Inhoud

Ellen van Wolde Metamorfosen van het paradijsverhaal 111
Marjo C.A. Korpel Goddelijke tuinen in het oude Nabije Oosten 117
Ellen van Wolde Echo’s van het paradijs in de Hebreeuwse Bijbel 124
Lieve Teugels Het huwelijk als bestemming van de mens? Rabbijnse lezingen van het scheppingsverhaal 128
Matthijs den Dulk De inferieure godheid van Genesis. Een tegendraadse lezing van het paradijsverhaal 133
Joas Wagemakers Islamitische martelaren in het paradijs 138
Gerard van Broekhuizen Boekbespreking 142
Corrie Vervest Boekbespreking 142
Gerard van Broekhuizen Naschrift: Een nieuw paradijs 144

Uit elk nummer van Schrift wordt één artikel gratis ter downloading aangeboden. Voor dit nummer is dat Metamorfosen van het paradijsverhaal van Ellen van Wolde. Hier kunt u dit artikel downloaden: pdf Wolde, Ellen van, 'Metamorfosen van het paradijsverhaal' (355 KB)