Schrift 287 Judit, geweldig of gewelddadig?Titelblad287c
jaargang 49 • nummer 3 • augustus 2017 • pagina 5

Ten geleide

In een vaag, misschien niet zo ver verleden was er een klein landje, Judea geheten, dat zich tot het laatst bleef verzetten tegen de natte dromen van een imperator. En in dat landje lag een stadje, Betulia geheten, dat meer dan alle andere stadjes van Judea, dwars lag en de invallen van de legeraanvoerder van de grootmacht blokkeerde. En in dat stadje woonde een dame, Judit geheten, die als beeld van Judea, alles inzette om de imperialistische dromen voorgoed te stoppen.
Dit nummer van Schrift gaat over Judit, het boek en de heldin. Het boek is eerst aan de beurt. Panc Beentjes biedt een introductie. Hij vertrekt bij de vraag of het boek feit of fictie is, om daarna het boek te beschrijven vanuit de vele gebeden die de plot van het verhaal vergezellen en duiden. Ine Van Den Eynde gaat in op de structuur van het boek en toont hoe je het boek kunt lezen vanuit de vraag: Wie is god? Koning Nebukadnessar of jhwh, de God van Israël?
Het boek Judit is buiten de Hebreeuwse canon gebleven. Karolien Vermeulen maakt duidelijk waarom en stelt aan de hand van vele voorbeelden hoe de canonische misser goed gemaakt is in de kunst. Daarmee gaat een overgang van boek naar heldin gepaard, want Judit, de heldin, is het object van verbeelding. Wie is Judit? De vrome? De gevaarlijke? De emancipatorische vrouw? Joost Langeveld schrijft over de oratoria en opera’s die in de loop van de tijd aan Judit gewijd zijn. Terwijl de oratoria zich aan het boek houden, soms met spannende actualiseringen, verliezen de opera’s zich geleidelijk aan in de innerlijke roerselen van de heldin. Hier haakt Gerard van Broekhuizen aan in zijn naschrift, ‘Judit op drift’. Hij peinst en aarzelt niet om nog een aantal Juditten toe te voegen. Klaas Spronk zet drie Bijbelse heldinnen naast elkaar en vergelijkt ze, Jaël, Judit en Maria. Terwijl Maria zich rekent tot de zwakken, zij is ‘gezegend onder de vrouwen’, staat Jaël in concurrentie met haar medevrouwen en heeft Judit beduidend meer ego, zij zijn ‘gezegend boven de vrouwen’! (Rechters 5,24; Judit 13,18; Lucas 1,42)
Hoe geweldig is de heldin Judit eigenlijk? Harm van Grol stelt de vraag hoe de omstanders, in het boek, de moord op Holofernes opnemen, en hoe wij in fascinatie en ambivalentie kijken naar vrouwen die mannen doden. Anne-Mareike Wetter verschuift de vraag van genderidentiteit naar etnische identiteit en daarmee van de vrouw terug naar het boek. Wat stelt het boek over de identiteit van het volk en de grenzen die men andere volken wil stellen? De stellingname van het boek blijkt bepaald uitdagend.

Harm van Grol

Inhoud

Panc Beentjes 'De Almachtige blies hem omver door toedoen van een vrouw' Inleiding op het boek Judit 7
Ine Van Den Eynde Wie is er god? De opbouw van het boek Judit 13
Karolien Vermeulen Judit: Niet canoniek, wel populair 20
Joost Langeveld Judit in klanken 27
Klaas Spronk 'De gezegende onder de vrouwen' Jaël, Judit en Maria 35
Harm van Grol Death by woman (ook te downloaden) 43
Anne-Mareike Wetter Israël tegenover de rest van de wereld Ethnische identiteit in het boek Judith 53
Bert Jan Lietaert Peerbolte Boekbespreking: Johan Murre, Lexicon Bijbels Grieks 60
Gerard van Broekhuizen Naschrift: Judit op drift 62