Schrift 288 – Kerk in wording: Timoteüs en TitusTitelblad288c
jaargang 49 • nummer 4 • december 2017 • pagina 5

Ten geleide

De Pastorale brieven (1 Timoteüs, 2 Timoteüs en Titus) behoren naar de maatstaven van vandaag de dag tot de meest politiek incorrecte geschriften van het Nieuwe Testament. Zo verordonneren ze dat vrouwen geen onderwijs mogen geven en dat hun redding afhangt van het baren van kinderen (1 Timoteüs 2,11-15) en wordt slaven medegedeeld dat ze het hun meesters in alles naar de zin moeten maken (Titus 2,9-10). Juist vanwege dit soort passages bieden deze geschriften veel stof tot reflectie.

Een van de meest nijpende kwesties in dit verband is of deze teksten daadwerkelijk van de hand van Paulus afkomstig zijn of door iemand anders in zijn naam vervaardigd werden op een later tijdstip. Deze vraag wordt in de eerste twee artikelen van dit nummer belicht. Jermo van Nes bespreekt de belangrijkste argumenten voor en tegen de authenticiteit van de Pastorale brieven en Peter-Ben Smit staat stil bij de vraag waarom dit nu eigenlijk zo’n belangrijke discussie is geworden voor veel wetenschappers en kerkelijke tradities (en voor anderen juist helemaal niet). Zij die de Pastorale brieven als niet-authentiek zien – en tot die groep behoort het merendeel der bijbelwetenschappers – zien de Pastorale brieven als een poging om in de naam van Paulus tot een latere situatie te spreken. Annette Merz werkt in haar bijdrage uit hoe dit in z’n werk ging in het geval van 1 Timoteüs en laat zien hoe deze brief probeerde in naam van Paulus orde op zaken te stellen in een latere context. De Pastorale brieven kunnen daarmee, zoals Merz aantoont, geïnterpreteerd worden als een reactie op de authentieke brieven van Paulus. Ze riepen zelf echter ook weer allerlei reacties op. Al in de vroege kerk waren er mensen die het hartgrondig oneens waren met bepaalde gedeelten van de Pastorale brieven, zoals ik in mijn eigen artikel poog te laten zien. Anderen reageerden op positievere wijze op de boodschap van de Pastorale brieven en ze hebben dan ook een belangrijke rol gespeeld in de leer en het leven van de kerk. We laten daar iets van zien in de laatste drie artikelen van dit nummer. Elk van deze bijdragen brengt één specifiek aspect van de invloed van de Pastorale brieven voor het voetlicht. Myriam Klincker-De Klerk laat zien hoe de teksten over vrouwen een belangrijke, doch opvallend aan verandering onderhevige rol hebben gespeeld in de loop van de geschiedenis. Jeroen Linssen analyseert de uitspraken van de Pastorale brieven over geldzucht en de effecten daarvan met name in de Middeleeuwen. En ten slotte kijkt Karin Neutel naar de passages in de Pastorale brieven die over slaven en slavenhandel gaan en bespreekt ze de rol die deze teksten hebben gespeeld in discussies over slavernij in de moderne tijd.

Matthijs den Dulk

Inhoud

Matthijs den Dulk Ten geleide 5
Jermo van Nes Post van Paulus? 1 en 2 Tmoteüs en Titus 7
Peter-Ben Smit Echt of onecht- wat maakt het uit? 13
Annette Merz Van Paulus naar pseudo-Paulus, De eerste brief aan Timoteüs 20
Matthijs den Dulk De Handelingen van Paulus en Thecla: een correctie op de Pastorale brieven? (ook te downloaden) 29
Myriam Klincker-De Klerk

Waar is ‘het passende’ gebleven? Over de geruisloze verschuiving bij de interpretatievan het zwijggebod voor vrouwen

37
Jeroen Linssen Het primaat van de hebzucht 43
Karin Neutel Zij moeten het hen in alles naar de zin maken, De boodschap van de Pastorale brieven over slavernij 53
Klaas Spronk Boekbespreking: Zonen en dochters profeteren 60
Gerard van Broekhuizen Naschrift: Wat houden we hoog? 62